Meksika'da sertifika bir kez alınmıyor, her yıl ölçülüyor: Xcaret 17 yıldır aynı sistemde — Türkiye'de 19.017 belgeli tesisin 17.684'ü 1. aşamada

Ne oldu

Meksika'nın ulusal turizm programı PROSECTUR 2025–2030, sürdürülebilirlik hedefini soyut bir taahhüt olarak bırakmak yerine tek bir belgeye bağladı: Distintivo S. Turizm Bakanlığı SECTUR tarafından yayımlanan program altı stratejik amaç içeriyor ve Distintivo S, sürdürülebilirlik ayağının "merkezi teslim mekanizması" olarak tanımlanıyor — oteller, havalimanları, restoranlar, etkinlik mekânları ve ulaşım işletmelerini kapsayacak biçimde.

Belgenin arkasındaki standardı EarthCheck işletiyor. Kuruluş, SECTUR ile üç ardışık anlaşma imzalamış; 2026'da anlaşma PROSECTUR hedefleriyle hizalanacak biçimde yenilendi. Bu haberi okurken akılda tutulması gereken bir nokta var: EarthCheck aynı zamanda bu programın belgelendirme ortağı, yani kaynak tarafsız bir gözlemci değil. Aşağıdaki sayılar kuruluşun kendi açıklamasından geliyor.

Sistemin işleyişi şöyle anlatılıyor: programa katılan işletmeler her yıl enerji, su, atık, emisyon, sosyal etki ve yönetişim performansını ölçüyor; sonuçlar uluslararası iyi uygulama kıyas değerleriyle karşılaştırılıyor ve bağımsız üçüncü taraf denetçiler tarafından doğrulanıyor. Bugün Meksika'da 106 sertifikalı tesis performansını EarthCheck Standardı'na göre kıyaslıyor. 26 küçük ve orta ölçekli işletme giriş seviyesindeki EarthCheck Evaluate programında; dört bölge ise destinasyon sertifikasyonunu almış ya da almak üzere çalışıyor.

Sahadaki karşılığı için verilen örnek Grupo Xcaret. Riviera Maya'da park, otel ve deneyim işleten grup 17 yıldır EarthCheck üyesi. Grubun kendi beyanına göre 16.750 çalışanının çoğunluğu Quintana Roo'daki kilit belediyelerde yaşıyor; 2.763 suitlik otel portföyünde Meksikalı zanaatkârların ürettiği dekoratif öğeler, adil ödeme ölçütleri gözetilerek satın alınıyor. Hotel Xcaret Arte'de akşam servisinde odaya bırakılan sepetler yakın bir topluluktaki kadınlar tarafından geleneksel tekniklerle örülüyor ve içine başka bir topluluğun el yapımı şekeri konuyor.

Sosyal tarafta grup 2025 için şu sayıları veriyor: kültürel atölye ve deneyimlere 54.920 misafir ve ziyaretçi katılımı; La Ceiba Chemuyil Toplum Merkezi üzerinden eğitim ve sürdürülebilir kalkınma faaliyetleriyle 70 binden fazla kişiye ulaşım. Ekim 2024'te başlatılan Kone'ex Xíimbal programı ise Quintana Roo'daki Maya topluluklarından ailelere parklara erişim sağlıyor; 2025 sonu itibarıyla 725 kişiye ulaşmış. Bu sosyal sayıların, sertifikanın ölçtüğü enerji-su-atık kalemleriyle aynı bağımsız doğrulamadan geçip geçmediği kaynakta belirtilmiyor.

EarthCheck'ten Dr. Natasha Montesalvo, programın kalıcılığını tek cümleyle özetliyor: Distintivo S "on yılı aşkın süredir Meksika'da sektör pratiğine yerleşmiş durumda", PROSECTUR ise ona yeniden politika ağırlığı kazandırdı.

Türkiye açısı

Bu haberin Türkiye'de bir karşılığı yok değil — fazlasıyla var. Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı, Distintivo S ile aynı mantıkta kurulmuş bir ulusal program: GSTC tarafından tanınan "Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı Endüstri Kriterleri (TR-I)", Çevre Bakanlığı'nın gösterge sayfasına göre 42 kriter ve 167 gösterge içeriyor ve Sürdürülebilir Yönetim, Kültürel, Sosyo-ekonomik ve Çevresel Sürdürülebilirlik başlıklarından oluşuyor. Program kademeli aşamalarla 2030'a kadar tamamlanacak biçimde kurgulanmış.

Fark ölçekte değil, piramidin şeklinde. Aynı sayfadaki 18 Kasım 2024 tarihli dökümde toplam 19.017 konaklama tesisi belge veya sertifika almış durumda. Bu toplamın dağılımı şöyle: 17.684 tesis 1. aşama belgesi, 17 tesis 2. aşama belgesi, 1.316 tesis ise tam kriter uyumlu 3. aşama "Türkiye Sürdürülebilir Turizm Sertifikası". (Bakanlık sayfasındaki cümle dizgi hatası taşıyor, ama toplam tutuyor: 17.684 + 17 + 1.316 = 19.017.)

Bu sayılar yan yana konduğunda tablo net. Meksika'nın yıllık ölçüm disiplinine giren tesis sayısı 106; Türkiye'nin tam uyumlu 3. aşama sertifikası olan tesis sayısı 1.316. Yani Türkiye derinlik tarafında da Meksika'nın on katından fazla. Türkiye'nin çözemediği şey kapsam ya da tepe değil, ortası: 17.684 tesis giriş aşamasında durmuş, ikinci aşamaya geçmiş tesis sayısı 17'de kalmış.

İşletmeci açısından asıl soru burada başlıyor. Birinci aşama belgesi bir uyum eşiği; üçüncü aşama sertifikası ise Meksika modelinin anlattığı şeye benziyor — her yıl aynı kalemleri ölçen, kıyaslayan ve dışarıdan doğrulatan bir işletme rutini. Aradaki mesafe evrak farkı değil, veri toplama alışkanlığı farkı. Enerji ve su tüketimini aylık okumayan bir tesis üçüncü aşamaya hazırlanamaz; okuyan bir tesis için ise sertifika zaten yürüyen işin belgelenmesinden ibaret.

Maliyet tarafında dürüst olalım: bu geçişin kalemleri danışmanlık, denetim ücreti ve iç veri düzeni. Ama Meksika örneğinin gösterdiği asıl kazanç kalemi başka: Xcaret'in sürdürülebilirlik sorumlusu Iliana Rodríguez, EarthCheck çerçevesinin kendilerine "ölçme, sürekli iyileştirme ve bunu anlatabilme" yapısı verdiğini söylüyor. Türkiye'de üçüncü aşamadaki 1.316 tesisin bu anlatıyı ne kadar kullandığı ayrı bir soru.

Doğrulanması gereken: Çevre Bakanlığı gösterge sayfasındaki döküm 18 Kasım 2024 tarihli — bu haberi yazarken daha güncel resmî bir aşama dağılımı bulamadık. 2025 ve 2026'da ikinci ve üçüncü aşama sayılarının nasıl değiştiği, aşama atlamanın tesise maliyeti ve üçüncü aşama sertifikasının geçerlilik süresi birincil kaynaktan doğrulanamadı. Aşama atlamayı düşünen bir tesisin ilk durağı TGA ve Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın yayımladığı belgeli tesis listeleri olmalı.

Kim yapıyor

• Grupo Xcaret — Riviera Maya'da park, otel ve deneyim işleten grup; 17 yıldır EarthCheck üyesi. Haberdeki değeri, sertifikayı pazarlama rozeti değil tedarik zinciri ve istihdam kararlarının içine yerleştirilmiş bir çerçeve olarak kullanması.
• EarthCheck — Distintivo S'in belgelendirme ortağı; yıllık ölçüm, uluslararası kıyaslama ve bağımsız denetim üçlüsünü işleten kuruluş. Aynı zamanda bu haberin kaynağı — sayıları okurken bu akılda tutulmalı.
• SECTUR (Meksika Turizm Bakanlığı) — PROSECTUR 2025–2030'u yayımlayan ve sürdürülebilirlik hedefini tek bir belgeye bağlayan kurum.
• Kültür ve Turizm Bakanlığı ve TGA — Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı'nı yürüten ve belgeli tesis listelerini yayımlayan kurumlar. Türkiye'nin 1.316 üçüncü aşama tesisi bugün bu listelerde duruyor.