İskoçya dört destinasyonunu bir yıllık bağımsız incelemeye soktu — İzmir'in dört ilçesi o karneyi zaten almış durumda

Ne oldu

İskoçya'nın ulusal turizm kurumu VisitScotland, dört destinasyonu bir yıl sürecek bir "Sürdürülebilir Destinasyon Geliştirme" pilotuna aldı. Duyuru kurumun kendi haber sayfasında 28 Temmuz 2026'da yayımlandı, GSTC 14 Ağustos'ta aktardı.

Pilota seçilen dört destinasyon: South of Scotland, Inverness, Fife ve Midlothian.

Kurumun anlattığına göre katılan destinasyonlar sürdürülebilir büyüme planları için kendilerine özel rehberlik ve pratik araçlar alacak: net önceliklerin belirlenmesi, eylem planları ve ilerlemeyi zaman içinde takip eden ölçütler. Program, İskoçya'nın ulusal turizm stratejisi Scotland Outlook 2030 ile hizalanıyor.

Haberin asıl bilgi taşıyan kısmı, işin nasıl yürütüleceği. VisitScotland pilotu tek başına yapmıyor; sürdürülebilir destinasyon geliştirme alanında çalışan uluslararası bir ajans olan GDS-Movement ile birlikte yürütüyor. GDS-Movement, katılan destinasyonların sürdürülebilir büyüme planlarını bağımsız olarak inceleyecek. Yöntem üç ayaklı: paydaş atölyeleri, ayrıntılı tanı raporları ve uluslararası iyi uygulama vakaları. Referans çerçeve GSTC standartları.

Neden GSTC? VisitScotland'dan Lyn Donnelly'nin gerekçesi tek cümlede duruyor: bu çerçeveyi kullanmak "ulusal ölçekte kıyaslamayı mümkün kılacak" ve turizm gelişiminin uluslararası kabul görmüş sürdürülebilirlik standartlarıyla hizalanmasını sağlayacak.

Dört destinasyonun bilerek farklı olgunluk seviyelerinden seçildiğini de kurum kendisi söylüyor. Yani pilotun amacı bu dördünü ödüllendirmek değil; hangi destinasyonun hangi aşamada ne tür desteğe ihtiyaç duyduğunu görüp İskoçya geneline ölçeklenebilir bir model çıkarmak.

Türkiye açısı

Bu haberi "bizde yok" diye okumak yanlış olur. Türkiye'de destinasyon düzeyinde uluslararası değerlendirmeden geçmiş iş var — ve şaşırtıcı biçimde tek bir ilde toplanmış.

Green Destinations'ın 2026 ödül ve sertifikasyon programında dört Türkiye destinasyonu yer alıyor: Çeşme, Selçuk ve Urla altın, Menderes gümüş aldı. Dördü de İzmir ilçesi. Green Destinations rastgele bir liste yapan bir kuruluş değil: GSTC'nin destinasyon belgelendirmesi için akredite ettiği üç kuruluştan biri — diğer ikisi EarthCheck ve Vireo Srl. Yani bu değerlendirme uluslararası olarak tanınıyor.

Kuruluşun kendi tanıtım metinlerinde bu destinasyonların hangi taraflarını öne çıkardığı da yol gösterici: Çeşme'de kıyı manzarası, biyoçeşitlilik ve yerel kimliğin turizm büyümesiyle dengelenmesi; Urla'da zeytinlik ve bağların sürdürülebilir tarım ve gastronomiyle kurduğu ilişki; Menderes'te üzüm, zeytin ve mandalina üretiminin hem peyzajı hem ekonomiyi şekillendirmesi. Ortak payda tesis değil, arazi kullanımı ve yerel üretim — yani bir otelin tek başına çözemeyeceği kalemler.

Eksik olan, İskoçya modelinin ikinci yarısı: ulusal koordinasyon katmanı. İskoçya'da destinasyon, dosyasını tek başına hazırlayıp sıraya girmiyor; ulusal turizm kurumu destinasyonu seçiyor, bağımsız incelemeyi organize ediyor, dersi baştan ülke geneline taşımayı hedefliyor. Türkiye'de İzmir ilçelerinin dört ayrı başarısı var, o başarıların birbirine ve diğer illere aktarıldığı bir mekanizmanın kanıtı yok.

Bu boşluğu sektörün içinden de tarif eden var. Umeå Üniversitesi'nden Doç. Dr. Cenk Demiroğlu, 14 Ağustos'ta yayımlanan söyleşisinde iklim uyumu tartışmasının Türkiye'de daha eski bir sorunu görünür kıldığını söylüyor: kapsamlı ve yerel ihtiyaca göre şekillenen bir destinasyon yönetişimi yapısının gelişmemiş olması, turizmin "çok başlı" yönetilmesi. Bodrum örneğinde Covid sonrası ikinci konut ve uzaktan çalışma hareketinin büyük ölçüde kendiliğinden gerçekleştiğini, ardından trafik ve altyapı baskısının arttığını anlatıyor ve sorumluluğu adresliyor: "Bu destinasyon yönetim örgütünün işi." Aynı söyleşide ziyaretçi vergisi için de benzer bir uyarı var — vergiyi toplamak tek başına çözüm değil, belirleyici olan gelirin destinasyonun altyapısına ve yaşam kalitesine dönüp dönmediği.

Maliyet tarafında dürüst olmak gerekirse: bu tür bir pilotun kalemleri belli — bağımsız inceleme, atölye organizasyonu, tanı raporu, bir yıllık takip. Ama Türkiye'deki asıl engel bütçe kalemi değil, muhatap. Bir ilçede turizmi belediye mi, ticaret odası mı, il müdürlüğü mü, kalkınma ajansı mı yönetiyor sorusunun tek cevabı yoksa bağımsız inceleme yaptıracak taraf da yok demektir. İzmir ilçelerinin dört dosyayı nasıl tamamladığı bu yüzden kendi başına incelenmeye değer bir bilgi.

Doğrulanması gereken: Çeşme, Selçuk, Urla ve Menderes'in Green Destinations süreçlerini hangi kurumların yürüttüğünü, süreçlerin maliyetini ve ödüllerin geçerlilik süresini bu haberi yazarken birincil kaynaktan doğrulayamadık. Green Destinations'ın duyurusu destinasyonları listeliyor, süreci yürüten kurumu belirtmiyor. Benzer bir dosyaya girmeyi düşünen destinasyon, önce bu dört ilçenin başvuru sahibi kurumuna ulaşmalı.

Kim yapıyor

• VisitScotland — pilotu başlatan ulusal turizm kurumu. Değeri, iyi uygulamayı ödül töreninde değil, dört farklı olgunluk seviyesinde test edilmiş bir destek modeli olarak kurgulaması. GSTC'de destinasyon üyesi olduğu 2025'ten beri kayıtlı.
• GDS-Movement — planların bağımsız incelemesini yapan uluslararası ajans. Bu haberde önemli olan rolü: kurumun kendi planını kendisinin onaylamamasını sağlayan üçüncü taraf.
• Çeşme, Selçuk, Urla ve Menderes — Green Destinations'ın 2026 programında ödüllendirilen dört İzmir ilçesi. Türkiye'nin destinasyon düzeyindeki en somut sürdürülebilirlik karnesi bugün bu dört dosyada duruyor.
• Green Destinations — GSTC akreditasyonlu üç destinasyon belgelendirme kuruluşundan biri; bronz, gümüş, altın ve platin kademeli bir değerlendirme yürütüyor. Türkiye'den başvuracak bir destinasyonun ilk durağı.