AB ambalaj tüzüğü dün yürürlüğe girdi: otel banyosundaki küçük şişe 2030'da AB pazarından kalkıyor

Ne oldu

Avrupa Birliği'nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü — (AB) 2025/40 — 12 Ağustos 2026 itibarıyla uygulanmaya başladı. Tüzüğün 71. maddesi tarihi tek cümleyle veriyor: "12 Ağustos 2026'dan itibaren uygulanır."

Tüzük bir direktif değil, tüzük. Yani üye devletlerin ulusal mevzuata aktarmasını beklemiyor; tüm üye devletlerde doğrudan uygulanıyor.

Konaklama sektörünü ilgilendiren asıl hüküm 25. maddede. Metin şöyle: "1 Ocak 2030'dan itibaren ekonomik işletmeciler, Ek V'te sayılan biçimlerdeki ve kullanımlardaki ambalajı pazara süremez."

Ek V altı kalemlik bir liste ve 5. kalem doğrudan konaklama: "konaklama sektöründe kullanılmak üzere, yalnızca tek bir rezervasyon için konulan ve bir sonraki misafir gelmeden atılması öngörülen" kozmetik, hijyen ve tuvalet ürünü ambalajları. Tüzüğün kendi verdiği örnekler tartışmaya yer bırakmıyor: şampuan şişeleri, el ve vücut losyonu şişeleri, kalıp sabunun etrafındaki poşet.

Listenin 3. kalemi restoran tarafını kapsıyor: HORECA tesisinin içinde doldurulup tüketilen yiyecek ve içecekler için tek kullanımlık plastik ambalaj — tepsi, tabak, bardak, kutu. Tüzük "içme suyuna erişimi olmayan HORECA işletmeleri" için istisna tanıyor. 4. kalem porsiyonluk sos, konserve, kahve kreması, şeker ve baharat ambalajlarını yasaklıyor; paket servisle birlikte verilen ve hastane, klinik, bakımevi gibi bireysel bakım gerektiren yerlerdeki ambalajlar bunun dışında.

Bir ayrıntı önemli: 25. maddenin 4. fıkrası üye devletlere mikro işletmeler için istisna tanıma yetkisi veriyor — ama yalnızca Ek V'in 3. kalemi için. Banyo amenity'sini kapsayan 5. kalemde böyle bir kapı yok.

Daha yakın bir tarih de var. 32. madde, 12 Şubat 2027'ye kadar paket servis yapan HORECA işletmelerinin, müşterinin kendi kabını getirip doldurtabileceği bir sistem kurmasını şart koşuyor. Aynı fıkra fiyat oyununu da kapatıyor: kendi kabını getiren müşteriye ürün, tek kullanımlık ambalajlı halinden daha pahalıya verilemez ve koşullar daha ağır olamaz.

Ambalaj üzerindeki malzeme ve ayrıştırma etiketi zorunluluğu ise 12 Ağustos 2028'de başlıyor (madde 12).

Türkiye açısı

Türkiye'deki bir otel bu tüzüğe tabi değil. Tüzük, bir ürünün AB pazarına sürülmesini düzenliyor; otelin nerede işletildiğini değil. Bodrum'daki bir tesis 2030'dan sonra da küçük şişe koymaya AB hukuku bakımından devam edebilir.

Tabi olan başkası: o şişeyi üreten tedarikçi. Türkiye'nin kozmetik ve ambalaj üreticileri AB'ye satış yapıyorsa, 2030'dan sonra bu formatları AB pazarına süremez. Üretici için mantıklı olan iki hattı paralel yürütmek değil, tek hattı dönüştürmek. Bunun pratik sonucu şu olur: Türkiye'deki otelin tedarikçi kataloğu, Türkiye'de hiçbir kural değişmeden de değişmeye başlar — önce çeşit daralır, sonra birim fiyat mevcut hacme göre yeniden oluşur. Bu bir çıkarım, tüzükte yazan bir hüküm değil; ama üretim tarafındaki tarihi 2030'dan geriye çeken şey bu.

İkinci kanal ticari. AB'de yerleşik tur operatörleriyle çalışan bir tesis için asıl bağlayıcı metin tüzük değil, sözleşme ve tedarikçi denetim listesi olur. Bu kanalın nasıl işleyeceği bugün belli değil.

Doğrulanması gereken: AB'de yerleşik tur operatörlerinin, AB dışındaki sözleşmeli tesislerden Ek V uyumu isteyip istemeyeceğine dair kamuya açık bir taahhüt bulamadık. Şu an bu bir beklenti, kanıt değil.

Doğrulanması gereken: Türkiye'de Turizm Tesislerinin Niteliklerine İlişkin Yönetmelik'in yıldız kriterlerinde banyo malzemesinin ambalajlı sunulmasını zorunlu kılan bir hüküm olup olmadığını bu yayın için doğrulayamadık. Varsa, doldurulabilir aparata geçiş yalnızca bir tedarik kararı değil, aynı zamanda bir belge sorunu olur — ve sıralamayı değiştirir.

Doğrulanması gereken: Aparata geçişin Türkiye koşullarındaki birim maliyeti ve geri ödeme süresine dair doğrulanabilir bir veri setine ulaşamadık. Sayı vermiyoruz.

Doğrulanmasına gerek olmayan kısım ise takvim. 2030 uzak görünüyor, ama otel banyosu yenileme çevrimiyle düşünülünce değil: bugün yapılan bir banyo tadilatında duvara aparat montajı, aynı işi beş yıl sonra ayrı bir iş emri olarak yapmaktan ucuzdur. Karar noktası 2030 değil, tesisin bir sonraki banyo yenilemesi.

Kim yapıyor

Avrupa Komisyonu, tüzüğün 25. maddesinin 5. fıkrası uyarınca 12 Şubat 2032'ye kadar bu kısıtlamaların ve istisnaların çevresel etkisini değerlendirmek ve alternatiflerin bulunabilirliğini hesaba katmakla yükümlü. Yani liste kapalı bir metin değil, bir kez daha açılacak.

Üye devletler, mikro işletme istisnasını kullanıp kullanmamayı kendileri seçiyor — ve yalnızca HORECA plastiği için. Bu, 2030'da AB içinde tekdüze bir manzara olmayacağı anlamına geliyor; sınır ötesi çalışan zincirler için uyum tabanı en katı üye devlet olur.

Avrupa yeniden kullanım gözlemevi, tüzüğün 31. maddesi uyarınca Komisyon tarafından 12 Şubat 2027'ye kadar kurulacak. Görevi yeniden kullanım uygulamalarına dair veri toplamak ve iyi uygulamaları yaymak. Türkiye'deki bir işletmeci için bu, 2027'den sonra "aparat mı, şişe mi" tartışmasında kaynak gösterilebilir bir veri adresi demek — bugün olmayan şey tam olarak bu.